unidersler1 İsterler ve İhtiyaçlar
Tasarım, müşterinin ne istediğini anlamakla başlar. Bunun için müşteri profilini ve isteklerini anlatan bir şema ya da fikir panosu hazırlanır. Bu panoda şunlar yer alır:
- Kullanım senaryosu, istenen hız ve tekne tipi,
- Kişi sayısı, kamara sayısı, renkler ve malzeme tercihleri,
- Ziyaret edilecek limanlar ve seyir bölgesi.
Tasarımcının tecrübesi ve bilgi birikimi, birbiriyle çelişen istekleri (ör. hem çok hızlı hem çok geniş iç hacimli tekne) dengelemede belirleyicidir. Müşteriyle iyi iletişim kurmak tasarımın ilk adımıdır.
Örnek: Merlin
Yapımcılığını Mengi Yay'ın üstlendiği, tasarımı İbrahim Karataş'a ait 36 m boyundaki ketch tekne Merlin, 2 yıllık inşa sürecinin ardından suya indirildi. İki adet CAT C12 (1800 d/d) ağır hizmet makinesiyle donatılan tekne, makineyle 12,5 knot hıza ulaştı.
Yarı özel üretim
Bir üretici şöyle anlatıyor: “Kendi modellerimizin dışında bir proje istenirse çoğu zaman yapmıyoruz. Ama modellerimizde müşterinin isteğine göre değişiklik yapabiliyoruz. İki kabin yerine üç kabin isteyen ya da tekneye helikopter indirebilmek için alan isteyen müşterilerimiz oluyor; buna göre değişiklik ve güçlendirme yapıyoruz. Kabuk ve dış tasarım değişmiyor, iç düzen müşteriye göre değişiyor.”
Tekne seçimi
Tekne almaya karar veren kişi önce suyun üstünde ne yapacağına karar vermelidir: açılıp balık mı tutacak, uzak limanlara mı gidecek, bir koyda demirleyip gün batımını mı izleyecek? Bu soruların yanıtı tekne tipini belirler. Genelde küçük ve ucuz bir tekneyle başlayıp ihtiyaç netleşince büyütmek önerilse de, ihtiyaç baştan iyi belirlenir ve bütçe uygunsa doğrudan doğru tekneyi seçmek en iyisidir.
2 Kavramsal Tasarım
Kavramsal tasarımda ürünün sahip olması gereken bütün özellikler ortaya konur:
- Ürünün barındırması gereken bütün işlevler,
- Uyulması gereken kural ve yönetmelikler,
- Mümkün olan bütün seçenekler,
- Malzeme seçimi, genel yerleşim ve teknenin çizgileri.
Tekne tasarımını üç temel unsur belirler: işlevsellik, kullanışlılık ve estetik. Ürünün başarısı bu üçünün birlikte sağlanmasına bağlıdır.
Dikkat
Kavramsal tasarımda bütün seçeneklere yer verilmeli, bu aşama aceleye getirilmemelidir. Sonraki aşamalarda yapılacak değişiklikler çok daha pahalıdır.
Tasarım spirali
Tasarım doğrusal bir süreç değildir; yinelemeli (iteratif) bir spiral olarak gösterilir. Spiral her turda aynı adımlardan (yerleşim, form, hidrostatik, ağırlık, stabilite, makine gücü, yapı…) geçer; her turda değerler biraz daha netleşir ve tasarım merkeze, yani son tasarıma yaklaşır. Gemi tasarım spirali için bkz. Tekne Tasarımı ve Fribord.
3 Kavramsal Tasarımın Adımları
1. Eskiz çalışmaları
- Kavramsal tasarıma araştırma çizimleriyle (eskiz) başlanır.
- Tasarımın ana hatları oluşturulur; birçok deneme (iterasyon) yapılır.
- Bu aşamada kısıtlara fazla takılınmaz, çünkü kısıtlar yaratıcılığı engeller.
2. Genel plan
- Dikkat edilen nokta iç alanın ferahlığı ve kullanım kolaylığıdır.
- Bu aşamada fazla ayrıntıya girilmez.
3. Gövde ve güvertenin boyutlandırılması
- Eskiz ve plan istenen sonuca ulaşınca gövde ve güverte modellemesine geçilir.
- Gövde, gereken hıza göre seçilir; ör. hızlı bir tekne için çeneli (kayıcı) gövde.
- Ardından araştırma çizimlerine uygun üst yapı ve güverte modellenir; boyutlar istenen hale gelene kadar düzeltilir.
4. Ağırlık, hidrostatik ve stabilite hesabı
- Ağırlık hesabı için benzer tekneler kullanılır; benzer tekne seçerken tekne tipi önemlidir.
- Geometrik benzerlik yoluyla birkaç KG, LCG ve deplasman değeri bulunur; bunların ortalaması alınarak ağırlık hesabı tamamlanır.
- Sonra modelleme programlarıyla hidrostatik ve stabilite hesabına geçilir.
- Hidrostatik ve stabilite değerleri istenen düzeye gelene kadar gövde düzeltilir; buna göre iç yerleşim de değişir.
Örnek tasarımın hidrostatik değerleri
| Büyüklük | Değer | Büyüklük | Değer |
|---|---|---|---|
| Deplasman | 57,06 t | LCB (kıçtan) | 9,386 m (%35,3) |
| Hacim | 55,672 m³ | LCF (kıçtan) | 9,775 m (%36,8) |
| Draft (T) | 1,05 m | KB | 0,716 m |
| Su hattı boyu (LWL) | 26,577 m | KG | 0,538 m |
| Genişlik (B) | 6,008 m | BMT / BML | 4,487 m / 81,857 m |
| Islak alan | 127,8 m² | GMT / GML | 4,664 m / 82,034 m |
| Maksimum kesit alanı | 2,992 m² | KMT / KML | 5,203 m / 82,572 m |
| Su hattı alanı (AWL) | 113,342 m² | 1 cm batma tonajı (TPC) | 1,162 t/cm |
| CP / CB | 0,70 / 0,332 | 1 cm trim momenti (MCT) | 1,75 t·m |
| CM / CWP | 0,474 / 0,71 | L/B · B/T | 4,424 · 5,721 |
4 Ön Tasarım, Detay Tasarım ve Üretim
Ön tasarım (kontrat tasarımı)
- Yat artık bir kimlik kazanmıştır: çizgileri, kullanım amacı, seyir hızı, gövde formu, malzemesi ve genel yerleşimi bellidir.
- Teknenin son hatları, sistem planları, işçilik resimleri, ekipman ve donanım listesi, CAD çıktıları tamamlanır.
- Bu aşamanın sonunda müşteriyle anlaşılır; detay tasarım ve üretim başlar.
Detay tasarım, üretim ve test
- Detay tasarım üretimle ilgili planları içerir; tekne kullanılacak vidaya kadar ayrıntılandırılır ve tersaneyle paylaşılır.
- Bu aşamada sorunlar ve düzeltmeler (revizyon) çıkar.
- Üretimden sonra, tekne teslim edilmeden önce gerekli testler yapılır.
Kullanım ömrü ve hurda
Müşterinin kullanım sırasındaki istekleri ve teknenin bakımı, tasarımcının ürününü inceleyebileceği; hatalı bir bölüm varsa gelecek tasarımlar için çözüm üretebileceği dönemdir. Ömrünü tamamlayan teknenin malzemesi geri dönüştürülür.
Söz
“Go small, go simple, go now.” (Küçük olsun, sade olsun, hemen şimdi yola çık.) Larry Pardey
5 Karşılaştırmalı İnceleme: Genel Yerleşim ve Konfor
Tasarlanan bir yat, benzer özelliklerdeki bir ticari gezi teknesi ve bir lüks gezi teknesi ile karşılaştırılır. Planların yan yana tutulması, yatların bir bütün olarak incelenmesini kolaylaştırır.
Güverte alanları
Geniş güverte, güvertede kolay hareket sağlar. İçeride rahat bir iç hacim ile iyi havalar için geniş güverte arasında denge kurmak tasarımın ikilemlerinden biridir.
Üst yapı alanları
Yat sahibi ve misafirlerinin özellikle kötü havada tercih ettiği, sürekli girip çıktığı alandır; teknedeki yaşamın kalbidir. Tasarımı tamamen müşteri isteğine göre şekillenir.
Üst yapıda ayak basılabilen alanlar
Ayak basılabilen alan fiziksel hareket serbestliğini gösterir. Bu ferahlık görsel olarak da (cam, açık renk, yükseklik) desteklenmelidir.
Alt güverte alanları
Alt güverte alanı gövde yapısına bağlıdır. Burada blok katsayısı (CB) önem kazanır: gövdenin su altındaki hacminin, bu hacmi saran en küçük dikdörtgenler prizmasına oranı (bkz. Gemi Geometrisi).
Kamara alanları
Kamaralarda temel ihtiyaçlar uyuma ve depolamadır; müşteri istekleri bunlara eklenir. Karşılaştırmada makine dairesi ve mürettebat alanları da hesaba katılır.
Kamaraların incelenmesi
Kamara konforunda gürültü, deniz etkileri ve geçiş yolları dikkate alınmalıdır. Yatağın dayandığı duvarın ses yalıtımı ve o duvarın hangi bölümle (ör. makine dairesi) ortak olduğu önemlidir.
Kural
Mürettebat kamaraları ve makine dairesi alanları için kurallarla belirlenmiş en küçük değerler vardır; tasarım bu değerlerin altına inemez.
6 Örnek Yerleşim Planları
Aşağıda farklı tip ve boyda teknelerin genel yerleşim planları (profil, güverte planı ve kesitler) görülmektedir. Bir tasarıma başlarken benzer teknelerin planlarını incelemek, iç düzen ve oranlar için iyi bir başlangıç noktasıdır.
